Cần Thơ: Chung tay xây dựng trường học hòa nhập, để mọi học sinh có cơ hội học tập và phát triển
Trong tháng 8/2026, tại thành phố Cần Thơ, Hội Người mù Việt Nam phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Cần Thơ và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức chương trình hội thảo, tập huấn nâng cao năng lực xây dựng, phát triển trường học hòa nhập và hòa nhập người khuyết tật.
Chương trình gồm 3 lớp tập huấn dành cho giáo viên, phụ huynh và cán bộ lãnh đạo, quản lý các cơ sở giáo dục, hướng tới tăng cường năng lực, kết nối các lực lượng và thúc đẩy giáo dục hòa nhập theo hướng thiết thực, toàn diện và bền vững.
Tham dự và đồng hành cùng chương trình có TS. Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo giáo dục trẻ khuyết tật và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn - Bộ Giáo dục và Đào tạo; ông Võ Hồng Lam, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Cần Thơ; ThS. Đinh Việt Anh, Phó Chủ tịch Hội Người mù Việt Nam; ThS. Đào Thu Hương và ThS. Nguyễn Minh Châu, cán bộ Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam; cùng các chuyên gia đến từ các trường giáo dục chuyên biệt và Trường Đại học Cần Thơ, cán bộ lãnh đạo, quản lý, giáo viên và phụ huynh trên địa bàn thành phố.
Phát biểu tại chương trình, TS. Tạ Ngọc Trí nhấn mạnh sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục trẻ khuyết tật, đồng thời cho rằng giáo dục hòa nhập được xác định là phương thức chủ đạo, bên cạnh các phương thức giáo dục phù hợp khác, nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học.
ThS. Đinh Việt Anh nhấn mạnh ý nghĩa của giáo dục đối với trẻ em khuyết tật: “Đối với mỗi trẻ em, được đến trường không chỉ là cơ hội để học tập mà còn là cơ hội để phát triển, giao tiếp với thầy cô, bạn bè và chuẩn bị hành trang cho tương lai. Đối với trẻ em khuyết tật, cơ hội đó càng vô cùng ý nghĩa.” Bà cho rằng, để trẻ em khuyết tật, trong đó có trẻ em khiếm thị, được tiếp cận giáo dục một cách bình đẳng, phát huy khả năng và tham gia đầy đủ vào đời sống học đường, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường, giáo viên, phụ huynh, các cơ sở giáo dục chuyên biệt, trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập và các tổ chức của người khuyết tật.
Ba lớp tập huấn, hướng tới một hệ thống hỗ trợ đồng bộ
Chương trình được triển khai với ba lớp tập huấn dành cho những nhóm đối tượng khác nhau nhưng có sự liên kết chặt chẽ, từ gia đình, giáo viên đến đội ngũ lãnh đạo, quản lý các cơ sở giáo dục.
Ngày 12/8, lớp tập huấn đầu tiên dành cho giáo viên Trường Giáo dục Chuyên biệt thành phố Cần Thơ và phụ huynh tập trung vào những vấn đề gắn trực tiếp với gia đình và công tác hỗ trợ trẻ khuyết tật.
Các nội dung gồm tìm hiểu hành trình của cha mẹ có con khuyết tật, những rào cản tâm lý, xã hội và văn hóa; chia sẻ những câu chuyện thực tế tạo nên sự thay đổi; kỹ năng tư vấn đồng cảnh và kết nối gia đình với các dịch vụ hỗ trợ. Các học viên cũng thực hành xử lý những tình huống thường gặp trong tư vấn và phối hợp giữa gia đình với nhà trường.
Trong khuôn khổ lớp tập huấn, Mạng lưới Cha mẹ Đồng hành được ra mắt, hướng tới phát huy vai trò của cha mẹ nòng cốt trong chia sẻ kinh nghiệm, tư vấn đồng cảnh và hỗ trợ các gia đình có con khuyết tật.
Tiếp đó, trong hai ngày 14-15/8, lớp tập huấn thứ hai được tổ chức dành cho cán bộ lãnh đạo, quản lý các trường mầm non và tiểu học tại khu vực trung tâm thành phố Cần Thơ và các xã lân cận.
Ngày 15-16/8, lớp tập huấn thứ ba với nội dung tương tự được tổ chức dành cho cán bộ lãnh đạo, quản lý các trường mầm non và tiểu học ở khu vực xa hơn của thành phố. Hai lớp có sự tham gia của 85 cán bộ lãnh đạo, quản lý đến từ khoảng 30 trường mầm non và tiểu học.
Nội dung hai lớp tập trung vào những vấn đề then chốt của giáo dục hòa nhập: chính sách và định hướng phát triển giáo dục hòa nhập; hiểu đúng về trẻ tự kỷ và trẻ khuyết tật trí tuệ nhẹ; nhận diện những thách thức trong thực tiễn; xây dựng trường học hòa nhập; vai trò của hệ thống hỗ trợ giáo dục hòa nhập và tăng cường kết nối giữa nhà trường - phụ huynh - trường chuyên biệt.
Từ chính sách đến kế hoạch giáo dục cá nhân
Tại hai lớp dành cho cán bộ lãnh đạo, quản lý các trường mầm non và tiểu học, TS. Tạ Ngọc Trí trực tiếp trao đổi về chính sách và định hướng phát triển giáo dục hòa nhập tại Việt Nam.
Ông nhấn mạnh giáo dục hòa nhập là phương thức chủ đạo, đồng thời làm rõ vai trò của các cơ sở giáo dục chuyên biệt, Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập và kết nối các nguồn lực chuyên môn trong việc đáp ứng nhu cầu đa dạng của người học, hỗ trợ các trường thực hiện giáo dục hòa nhập hiệu quả hơn.
Một nội dung thiết thực được trao đổi là kế hoạch giáo dục cá nhân, giúp nhà trường xác định những mục tiêu, nội dung và hình thức hỗ trợ phù hợp với đặc điểm, khả năng và nhu cầu của từng học sinh khuyết tật.
Nhận diện rào cản để từng bước tháo gỡ
Cũng tại hai lớp dành cho cán bộ lãnh đạo, quản lý giáo dục, ThS. Đinh Việt Anh đã chia sẻ về những rào cản đối với giáo dục hòa nhập và yêu cầu xây dựng trường học dễ tiếp cận.
Từ góc nhìn người học, nội dung tập huấn đặt ra một câu hỏi: “Một học sinh khuyết tật đã có một chỗ ngồi trong lớp, đã có thể nói là em thực sự được hòa nhập hay chưa?” Một học sinh có thể có mặt tại trường nhưng vẫn không tiếp cận được học liệu, không tham gia được các hoạt động, ít có cơ hội tự mình thực hiện nhiệm vụ hoặc thiếu sự kết nối với bạn bè.
Từ đó, các học viên được tiếp cận 5 nhóm rào cản chủ yếu gồm môi trường vật lý; thông tin và học liệu; thái độ và kỳ vọng; cơ chế quản lý; văn hóa nhà trường.
Một thông điệp được nhấn mạnh là điều chỉnh không đồng nghĩa với hạ thấp kỳ vọng. Mỗi học sinh có điểm mạnh, khó khăn và nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Điều quan trọng là nhà trường cần nhận diện được học sinh đang cần những hỗ trợ gì, có thể điều chỉnh những gì trong môi trường và cách thức giáo dục, từ đó tạo điều kiện để các em phát huy tốt nhất khả năng của mình.
Từ việc nhận diện rào cản, nội dung tập huấn gợi mở cách tiếp cận theo hướng nhận diện - điều chỉnh - hỗ trợ - theo dõi - cải thiện. Nhà trường không nhất thiết phải chờ đến khi có đầy đủ mọi điều kiện mới bắt đầu. Những điều chỉnh phù hợp về học liệu, môi trường học tập, phương pháp hỗ trợ hay kết nối nguồn lực có thể được thực hiện ngay, từng bước giúp học sinh bớt đi những rào cản trong quá trình học tập và tham gia hoạt động.
Từ tập huấn đến những thay đổi cụ thể
Một điểm đáng chú ý của chương trình là nội dung tập huấn được gắn với yêu cầu xây dựng kế hoạch hành động sau tập huấn. Mỗi đơn vị được hướng dẫn xác định 3 ưu tiên, 3 hoạt động, người phụ trách và thời gian thực hiện.
Qua đó, chương trình không chỉ hướng tới việc cung cấp thêm kiến thức cho người tham gia mà quan trọng hơn là giúp các cơ sở giáo dục nhìn lại thực tiễn, nhận diện rào cản và xác định những việc có thể bắt đầu thực hiện ngay.
Sự phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Cần Thơ, Hội Người mù Việt Nam, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam cùng các chuyên gia, trường chuyên biệt và Trường Đại học Cần Thơ cho thấy ý nghĩa của hợp tác đa bên trong thúc đẩy giáo dục hòa nhập.
Chương trình hướng tới góp phần thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững số 4 (SDG 4) về bảo đảm nền giáo dục có chất lượng, công bằng và hòa nhập, đồng thời thúc đẩy việc thực hiện Điều 24 Công ước của Liên hợp quốc về Quyền của Người khuyết tật, khẳng định người khuyết tật có quyền được giáo dục và yêu cầu bảo đảm một hệ thống giáo dục hòa nhập ở mọi cấp.
Giáo dục hòa nhập, vì vậy, không chỉ là việc học sinh khuyết tật được đến trường hay có một chỗ ngồi trong lớp. Đích đến là để các em được tiếp cận, được tham gia, được học tập và tiến bộ, trở thành thành viên thực sự của lớp, của trường.
Từ những kiến thức được chia sẻ, những kinh nghiệm được trao đổi và những kế hoạch hành động được xây dựng, chương trình tại Cần Thơ hướng tới những thay đổi cụ thể trong từng nhà trường, bởi một ngôi trường thực sự hòa nhập không chỉ là nơi mở rộng cánh cửa để đón mọi học sinh, mà còn là nơi sẵn sàng thay đổi để mỗi trẻ em, với những khác biệt của mình, đều có thể học tập, tham gia, phát triển và tự tin xây đắp tương lai.
Tuấn Minh